EnglishMỗi dịp tháng Mười, hướng đến kỷ niệm Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, chúng ta lại có dịp nhìn lại những đóng góp và hy sinh của phụ nữ Việt Nam trong sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, tự do cho Tổ quốc. Đó là những người mẹ tiễn con ra trận, người vợ đảm đang nơi hậu phương, người chị gánh vác việc nhà, việc nước và những cô gái trẻ trực tiếp tham gia chiến đấu, phục vụ cách mạng.
Tại Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, những câu chuyện ấy được lưu giữ qua hệ thống hiện vật, tư liệu, hình ảnh và kỷ vật gắn liền với cuộc đời các Bà mẹ Việt Nam anh hùng, nữ anh hùng và nữ chiến sĩ miền Nam. Từ chiếc ống ngoáy trầu, bộ quân phục đã bạc màu đến chiếc bình toong từng gắn bó với người nữ chiến sĩ, mỗi hiện vật đều mang trong mình những dấu ấn của một thời kỳ lịch sử.
Hiện nay, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ lưu giữ hàng ngàn hiện vật và tài liệu khoa học, trong đó có nhiều hiện vật gốc phản ánh những đóng góp của phụ nữ trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ trên các lĩnh vực chính trị, quân sự, kinh tế, văn hóa và xã hội. Qua từng hiện vật, hình ảnh người phụ nữ Nam Bộ hiện lên với tinh thần yêu nước, sự hy sinh và ý chí kiên cường trong những năm tháng đất nước còn chiến tranh.
Trong các bộ sưu tập của Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ có những hiện vật gắn với cuộc đời người mẹ, nhiều hiện vật vốn là những vật dụng quen thuộc trong đời sống hằng ngày như ống ngoáy trầu, cây chia trầu, quần áo, nồi cơm, bình đựng nước hay những bức ảnh gia đình. Tuy giản dị, chúng mang giá trị lịch sử bởi từng gắn bó với những người phụ nữ trong hoàn cảnh chiến tranh gian khổ.
Tiêu biểu là chiếc ống ngoáy trầu và cây chia trầu bằng đồng gắn với Bà mẹ Việt Nam anh hùng Nguyễn Thị Thứ. Mẹ Nguyễn Thị Thứ là người mẹ trong một gia đình nông dân có 11 người con, rể và cháu là liệt sĩ. Hai hiện vật được Bà mẹ Việt Nam anh hùng Lê Thị Trị, con gái đầu của Mẹ Nguyễn Thị Thứ, trao tặng cho Bảo tàng, trở thành những kỷ vật quý gắn với hai người mẹ Việt Nam anh hùng.
Chiếc ống ngoáy trầu không chỉ phản ánh một nét sinh hoạt quen thuộc của phụ nữ miền Nam xưa mà còn gợi nhắc về cuộc sống gia đình, những tháng ngày chờ đợi và nỗi niềm của người mẹ có con tham gia kháng chiến. Trong đời sống văn hóa Nam Bộ, trầu cau gắn với tình làng nghĩa xóm, sự sẻ chia và gắn kết cộng đồng. Qua hiện vật này, tình mẫu tử và lòng yêu nước của người mẹ được thể hiện qua sự hy sinh, tiễn đưa những người con lên đường làm nhiệm vụ với Tổ quốc.
Một hiện vật khác được Bảo tàng lưu giữ là bộ quân phục của Bà mẹ Việt Nam anh hùng Phạm Thị Khai, người có hai người con là liệt sĩ. Bộ quân phục gắn với cuộc đời một người mẹ trực tiếp tham gia, ủng hộ cách mạng và chấp nhận những mất mát riêng để góp phần vào sự nghiệp giải phóng dân tộc.
Bộ quân phục của Bà mẹ Việt Nam anh hùng Phạm Thị Khai.
Qua những hiện vật như vậy, hình ảnh người mẹ miền Nam trong kháng chiến hiện lên bình dị mà kiên cường. Họ vừa lao động, chăm lo gia đình, vừa che chở cán bộ, nuôi giấu lực lượng cách mạng và động viên con cháu tiếp tục con đường đấu tranh.
Cùng với hiện vật, hình ảnh các Bà mẹ Việt Nam anh hùng còn được giới thiệu qua chân dung, tư liệu và hoạt động nghiên cứu, sưu tầm của Bảo tàng. Bảo tàng đã triển khai dự án nghiên cứu, sưu tầm và trưng bày tư liệu về các Bà mẹ Việt Nam anh hùng Thành phố Hồ Chí Minh. Trong khuôn viên Bảo tàng, tượng đài Bà mẹ Việt Nam cũng là nơi thể hiện lòng tri ân đối với những người mẹ đã hy sinh, cống hiến cho độc lập, tự do của đất nước.
Bên cạnh hình ảnh những người mẹ, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ còn lưu giữ và giới thiệu nhiều hiện vật, tư liệu về dấu ấn của những nữ anh hùng, nữ chiến sĩ tham gia chiến đấu, làm giao liên, hoạt động bí mật và phục vụ sự nghiệp cách mạng. Trong đó, nữ tướng Nguyễn Thị Định là một trong những hình ảnh tiêu biểu cho truyền thống “Anh hùng – Bất khuất – Trung hậu – Đảm đang” của phụ nữ Nam Bộ.
Nữ tướng Nguyễn Thị Định.
Cuộc đời đồng chí Nguyễn Thị Định gắn liền với lịch sử đấu tranh của phụ nữ miền Nam. Bà không chỉ là một nữ tướng mà còn có đóng góp quan trọng trong quá trình hình thành và phát triển Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ. Ngay từ những ngày đầu, bà đã đề nghị các tỉnh, thành hội tích cực sưu tầm những hiện vật có giá trị lịch sử của phụ nữ địa phương để đóng góp cho Nhà truyền thống Phụ nữ Nam Bộ, tiền thân của Bảo tàng ngày nay. Từ đó, nhiều kỷ vật của các bà mẹ, nữ chiến sĩ và nữ cán bộ cách mạng được gìn giữ, trở thành nguồn tư liệu quý phục vụ công tác nghiên cứu và trưng bày.
Một hiện vật tiêu biểu khác là chiếc bình toong của Anh hùng Lực lượng vũ trang Hồ Thị Bi, người được biết đến với danh xưng “Nữ kiệt miền Đông”. Chiếc bình toong gắn với đời sống và hoạt động đấu tranh của người phụ nữ miền Đông, đồng thời cho thấy giá trị lịch sử có thể hiện diện trong những vật dụng rất đỗi bình thường.
Chiếc bình toong của Anh hùng lực lượng vũ trang Hồ Thị Bi.
Trong những năm kháng chiến, chiếc bình toong có thể phục vụ nhu cầu sinh hoạt của gia đình, cán bộ và những người hoạt động bí mật. Gắn với những chuyến đi, những chặng đường hoạt động và hoàn cảnh chiến tranh, hiện vật trở thành dấu tích về cuộc sống cũng như tinh thần quả cảm của người phụ nữ tham gia cách mạng.
Qua chiếc bình toong của Anh hùng Hồ Thị Bi, khách tham quan có thêm góc nhìn về vai trò của phụ nữ miền Nam trong kháng chiến. Đằng sau một vật dụng giản dị là câu chuyện về sự thông minh, bản lĩnh và lòng dũng cảm của người phụ nữ trong những hoàn cảnh khó khăn.
Những ngày tháng 10 đặc biệt là ngày Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10 là dịp tôn vinh phụ nữ, đồng thời cũng là dịp để nhìn lại những đóng góp và hy sinh của các thế hệ phụ nữ trong lịch sử dân tộc. Tại Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ, những hiện vật được lưu giữ và trưng bày đang tiếp tục kể lại câu chuyện về các Bà mẹ Việt Nam anh hùng, nữ anh hùng liệt sĩ, những người vợ, người chị và những cô gái đã cống hiến tuổi trẻ, sức lực, thậm chí cả tính mạng cho độc lập, tự do của Tổ quốc.
Qua chiếc ống ngoáy trầu, chiếc bình toong hay những bộ quân phục…, người xem có thể hình dung rõ hơn về cuộc sống và hoạt động của phụ nữ Nam Bộ trong những năm tháng chiến tranh. Mỗi hiện vật mang một câu chuyện riêng, nhưng cùng góp phần phản ánh tình mẫu tử, lòng trung hậu, ý chí bất khuất và tình yêu quê hương, đất nước.
Nhân kỷ niệm Ngày Phụ nữ Việt Nam 20/10, Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đến các Bà mẹ Việt Nam anh hùng, các nữ anh hùng liệt sĩ cùng những người mẹ, người vợ, người chị, người em đã cống hiến và hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.
Gìn giữ hiện vật cũng chính là gìn giữ những ký ức lịch sử gắn với cuộc đời và sự hy sinh của các thế hệ phụ nữ. Qua đó, Bảo tàng tiếp tục phát huy giá trị di sản, góp phần giáo dục truyền thống yêu nước và chuyển tải những giá trị tốt đẹp của phụ nữ Việt Nam đến các thế hệ hôm nay và mai sau.
Tài liệu tham khảo:
- Tư liệu kho lưu trữ Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ.
- Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ kỷ niệm 40 năm thành lập, https://nhandan.vn/bao-tang-phu-nu-nam-bo-ky-niem-40-nam-thanh-lap-post873476.html
- Bảo tàng Phụ nữ Nam Bộ khánh thành phòng trưng bày ứng dụng công nghệ,https://www.hcmcpv.org.vn/tin-tuc/bao-tang-phu-nu-nam-bo-khanh-thanh-phong-trung-bay-ung-dung-cong-nghe-1491870422
- https://baotangphunu.com
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 20 tháng 10 năm 2026
Phạm Tuấn Trường
Phòng Truyền thông – Giáo dục và Quan hệ Quốc tế
